تالداڭىز قولفون فورماسىنا ءوتۋ | كومپيوتەر ءتۇرىن جالعاستى ارالاۋ

كورۋ: 562|جاۋاپ: 0

تۇيىنشەك (اڭگىمە)

[جالعانىمدى كوشىرۋ]

4

تاقىرىپ

1

دوس

95

ءنومىر

جاس تالاپ

Rank: 2

جولدانعان ۋاقىتى 2015-9-3 22:48:17 |بارلىق قاباتتى كورسەتۋ
تۇيىنشەك
(اڭگىمە)
جاتىن بولمەسىنە كومىلىپ الىپ، الدە كىممەن تەلەفوندا جارىم كۇن ەجىكتەسكەن ءمانيا توسىن ءدۇبىندى. بىرەسە ىدىس- اياق جاققا جۇگىرىپ، بىرەسە قوناق بولمەگە شاقپىلاپ ابىر- سابىر بولدى دا قالدى، قۇر جىنىگىستەن بوتەن ەشتەڭە تىندىرا قويماسا دا، بارلىعىن اۋىز جەلىمەن جايعاي سالارداي قاراداي جىنىكتى:
- اينالايىن، قۇلىنىم، جارىعىم سول، وزىمە تارتقان ەتىڭ ءتىرى، تىك تۇياقسىڭ عوي. باياعى دا- اق ايتپادىم با، جالعىز كۇندە سالاڭ ەتكىزەدى دەپ. بالەم، تۇرا تۇرىڭدار، ەكى ەزۋلەرىڭ جيىلماي جايقارسىعاندارىڭدى ەندى كورەيىن، ۇلىمىزدىڭ تاپقانى ونداي دا مۇنداي دەپ جەر- سۋعا سيماۋشى ەدىڭدەر، ءتىفۋ! ماڭدايلارىڭداعى بەز ەمەس، كوز بولسا ءبىر باقىرايار- اۋ؟! قايسىڭنىڭ ۇلىڭ ۋنيۆەرسيتەت تاۋسا سالىپ ۇلكەن سەرىكتىككە ورنالاسقان قالتالى قالىڭدىق تاپتى؟! اۋەلى، ولشەپ- تاماۋلى ەڭبەكاقىعا ءومىرىڭدى وكسىتپە دەپ ۇلدى دا سولاي تارتىپ جاتقانىن ەستىسەڭدەر، ءتىپتى ىشتەرىڭ ورتەنەر... ۇيباي- اۋ، اپا، نە قىپ وتىرسىز اڭقيىپ؟ تەز جينالىڭىز، ىشكى بولمەگە بارىڭىز! شاي- تاماعىڭىزدى سول اراعا اپارىپ بەرەمىن، ءبىز بىردەڭە دەمەي دۇنيەدە قوزعالۋشى بولماڭىز.... ياپىراي، الگى جاي باسار قايدا كەتە قالدى ەكەن؟ بورلاعان وگىزدەي وڭكيىپ الىپ پىشىلداپ جەگەننەن باسقا ءبىر سەپتىگىنىڭ تيمەيتىنىن- اي...
تۇسكى شايدان كەيىن تورگى كرەسولادا مەڭزىعىرلاپ، تەلەۆيزورعا ناۋمەز كوز تاستاپ وتىرعان ەنەسى نە بولعانىنىڭ بايىبىنا جەتە الماي كەلىنىنىڭ بەتىنە ۇدىرەيە قارادى:
- بالام- اۋ، سولعۇرلى نە جەتتى ەنتىگىپ؟ ماعان تىعىل دەيمىسىڭ، نەمەنە، جانىمدى كورنەۋ كەپ العالى الداشى كەلە جاتقان بولماسىن؟
- ويبوي، ونداي كورنەۋ كەلەتىن الداشى بولسا ءسىزدى جاسىرىپ قايتەتىن ەدىم؟! قايتا «پالەدەن ماشايىق قاشىپتى» دەپ ءوزىم تىعىلىپ قالماس پا ەدىم. ءشۇيىنشى، مەن ەنە بولاتىن بولدىم. جارقىنىم قالىڭدىعىن ەرتىپ كەلە جاتىپتى، كەلىن بالا ءۇي كورگەلى كەلە جاتىر ەكەن...
- ا، نە دەيدى، بۇل قايدان شىققان سۇمدىق؟ و زامان دا بۇ زامان، كەلىننىڭ ءۇي كورگەنى نەسى...
كۇيەۋىن تەلەفوندا شاجىلاي جونەلگەن ءمانيا ەنە ءسوزىن ەلەي قويعان جوق، ءتىپتى ەستىمەگەن دە سياقتى. بۇگەلەك قۋعان جىلقىداي تىپىرشىپ، وڭدى- سولدى ويقاستاپ تەلەفوننىڭ ابىگەرىنە ءتۇستى دە كەتتى. ءبىر كەزدە باياعى ورنىندا وميىپ ءالى وتىرعان ەنەسىن كورگەندە بارىپ الگىندەگى جارلىعىنىڭ اياقسىز قالعانىن سەزىپ شۇعىل قايتا ايلاندى:
- ويبوي، قاقشيىپ ءالى وتىرسىز عوي، بولىڭىز، انا كىشكەنە بولمەگە بارىڭىزشى. ءۇيدى جيناستىرامىن، بالالار كەلگەندە قوقسىپ جاتسا ۇيات ەمەس پە. ءاي- ي، وسى ءۇيدىڭ ۇلكەنى مەن كىشىسىندە ەلپ ەتەر بىرەۋ بولساشى، وڭكەي وماشاقتارمەن الىسىپ قالعانىمدى- اي،- ءمانيا سويلەي ءجۇرىپ ەنەسىنىڭ يىعىنان تارتتى. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعىپ سەلكىلدەپ ازەر وتىرعان تومارداي اق ۇرپىك كەمپىر ۇستەلگە تايانىپ، ءۇش ۇمتىلىپ ورنىنان ازەر تۇردى. اسا تاياققا سۇيەنىپ، اياعىن جاڭا باسقان بالاداي تالتىرەكتەپ كەتىپ بارا جاتقان ەنەسىن تۋ سىرتىنان سالقىن قاباقپەن بەي- جاي ۇزاتىپ تۇرعان ءمانيا تەلەفوندا الدە كىمنىڭ سوزىنە ىشەك- سىلەسى قاتا كۇلىپ، ەنەسى تۇرعان ورىنعا گۇرس ەتىپ وتىرا كەتتى دە، اياعىن ايقاستىرىپ شالقالاي بەردى.
قاپاسقا تۇسكەن قۇستاي اياداي ۇيگە قامالعان قازيرانىڭ سىرتقا ەلەڭدەۋمەن ەسى شىقتى. جانىنداي جاقسى كورەتىن نەمەرەسى جارقىندى ويلاعاندا كەڭسىرىگى اشىدى. جارعا ويناعان لاقتاي سۇيكىمدى ءسابي كۇندەرى كوز الدىنا كولبەڭدەپ، تاندىر ومىراۋىن تىرمالاۋمەن يىتكەن شاقتارى ەرىكسىز ەسىنە ءتۇستى. سىمباتىم بۇزىلادى دەپ ومىراۋ سورعىزباي كەتكەن سىلقىم شەشە وتكەندى ءبىرجولا ۇمىتقان ءتارىزدى، بۇل كۇندە ۇلىن الۋان ايلامەن وزىنەن الىستاتۋعا تىرسادى. كەمپىر بايقۇستىڭ قۋشيعان يەگى كەمسەڭدەپ قويا بەردى...
ءۇي ىشىنە قارا بارقىن كولەڭكە ۇيالاپ، ىمىرت رەڭى قويۋلانعان سايىن اۋىز ۇيدەگى دىبىر مولايىپ، ساڭعىرلاي سويلەسىپ، سىڭعىرلاي كۇلىسكەن كوڭىلدى اۋەن ۇدەي ءتۇستى. نەمەرەم باياعىسىنداي اڭقالاقتاي كىرىپ كەلىپ، ايقارا اشقان قۇشاعىما القىن- جۇلقىن قۇلايدى دەپ دامەلەنگەن قازيرا سارىلىپ ۇزاق كۇتتى، نەمەرەسىنىڭ ماڭدايىنان يىسكەپ ماۋقىن باسۋعا ۇزىتتەنگەندە، سۇيرەتىلە ورنىنان تۇرىپ قيرالاڭداي باسىپ اۋىز ۇيگە شىعىپ كەتكىسى كەلدى. ءبىراق، ادۋىن كەلىننەن يمەندى، ەل الدىندا قىجىرتىندىعا ۇشىراپ، ۇيالىپ قالامىن با دەپ قايمىقتى.
ءۇي ىشىنە كوردەي قاراڭعىلىق ورناسا دا ەشكىم شىراق جاعىپ بەرمەدى، كەشكى اس ۋاقىتى ءوتىپ بارا جاتقانىن ەسكەرىپ، ءبىر شىنى جىلى سۋ اكەپ بەرگەن دە ەشكىم بولمادى. قاعاناعى قارق، ساعاناعى سارق قۋانعاندا ولمەلى كارى ءوزىن مۇلدەم ەستەرىنەن شىعارىپ العان ءتارىزدى. ەسىكتەگى الاقانداي بۇلىڭعىر اينەكتەن تۇسكەن بوزعىل ساۋلەگە كوز ايىرماي تەلمىرگەن قازيرا قۇرعاپ كەتكەن ەرنىن جالانىپ، سىلەكەيىن قۇر جۇتىنىپ قويدى. الىس قيانعا شاۋىپ ارىپتالاسقان ۇشقىر قيالى وتكەن كۇننىڭ سورابىن شيىرلاپ، باقىتتى كۇندەرىنىڭ ەلەسىن قۋىپ سارساڭعا ءتۇستى... ءوستىپ وتىرىپ ابدەن تالىققان بولار، ءبىر ۋىس بوپ قۇنىسقان كۇيى كوزى ءىلىنىپ، مىزعاپ كەتكەن ەكەن. قاي مەزگىل بولعانى بەلگىسىز، ۇلىنىڭ داۋىستاي شاقىرعانىنان سەلت ەتىپ ويانىپ كەتتى.
- شەشە، ۋاعىندا شايىڭىزدى بەرە الماي تالىقتىردىق- اۋ، ۇيات بولدى، رەنجىمەڭىزشى!- شاي- شاينەگىن قولىنا الىپ، جوتاسىن كۇجىرەيتە ەڭكەيىپ، قىمسىنا ءتىل قاتقان ۇلىن تانىماي قالعانداي، كۇن ساۋلەلى شىراق نۇرى قارىقتىرعان ءالسىز جانارىن جىپىلىقتاتىپ ءبىر تالاي تەلمىرگەن شەشە وقىس سۇراۋ تاستادى:
       - وي، بار بول، بار بولعىر، الگى ۇل كەلدى مە؟ جارقىندى ايتام...
       - ءيا، كەلدى، اپا. باعانا كەلگەن،- ۇلى قىرىنان قىسىلعانداي، ءتىپتى قيپىجىقتاي ءتۇستى.
      - ە، كەلسە قايدا ءجۇر، جارىم جىلداي سىرتتا جۇرگەندە سالەم بەرۋدى دە ۇمىتقان با؟ الدە، قاۋساعان قۋ ءتۇبىر سالەم بەرۋگە جارامايدى دەپ قومسىنا ما ەكەن؟! جالىنىنا قاراپ سۇيەكتى بولا ما دەپ ۇمىتتەنۋشى ەدىم، باياعى سەنىڭ كەبىڭدى كيگەن شىرىك بولماعاي؟؟
     - جوعا، شەشە، ءسىز وڭاشا دەمالىپ وتىرعان سوڭ شىرقىڭىزدى المايىن دەگەن بولار...
      - نەمەنە، وڭاشا دەم الاتىنداي مەن تاۋ كوتەرىپ كەلىپ پە ەكەم، وناندا ءسانىمىزدى بۇزادى دەپ بولەك قاپاسقا قاماپ قويدىق دەمەيسىڭدەر مە.
       - ويبوي، شەشە، اعات ويلاماڭىزشى، داڭعىر- دۇڭعىردى جاقتىرتپاي ما دەپ...  
- ءجا، بولدى بىلجىراعىڭدى قويا تۇرشى، ەنە بولاتىن بولدىم دەپ مانا كەلىننىڭ ەزۋى قۇلاعىنا جەتىپ ءجۇر ەدى عوي. قالىڭدىعىن ەرتىپ كەلىپ پە؟ بۇرىن جىگىت جاق قۇدالىق ايتتىرىپ، ۇل ۇرىن بارۋشى ەدى، «شەشەسىن كورىپ قىزىن ال...» دەيتىن اتالى ماقال تەگىن ايتىلماعان. اۋزىنان ۋىز ءدامى ارىلماعان جاس بالانىڭ ايتتىرىلماي جاتىپ تابالدىرىق اتتاعانى قاي جىرعاعان جوسىن دەيسىڭ! ەح، دۇنيە- اي، زامان نە بولىپ بارادى...
- ويبوي، شەشە- اي، مىناۋ قاي زامان؟! بۇگىنگىنىڭ جاستارى كونەنىڭ ىرىم- جىرىمىن قويىپ، ءوز تىلدەرىن جوندەپ سويلەي الماي جۇرگەندە... قايتا...
- جەتەر ەندى، بىلجىراعىڭدى دوعار دەدىم عوي مەن ساعان! نە ايتاتىنىڭ ماعان بەلگىلى، اۋزىڭدى اۋىرتىپ قينالماي- اق قوي. وناندا الگى ۇل قايدا ءجۇر، شاقىرشى بەرى، ماڭدايىنان يىسكەپ ماۋقىمدى باسايىن.
ۇلى ءسوزىنىڭ سوڭىن جالعاعىسى كەلگەندەي قيپىجىقتاي بوگەلىپ ءسال تۇردى دا، شەكەسىن قاسي، ناراۋ كەرى بۇرىلدى. قازيرا ۇلىنىڭ بارعان سايىن تومەنشىكتەپ، ايەلىنىڭ سىزعان شەڭبەرىنەن اتتاپ شىقپايتىن باسبىلگىلىككە ءبىرجولا مويىن ۇسىنىپ بارا جاتقانىنا كوكەيىندە قوزا قالعان ساتتىك كەيىسكە تىزگىن بەرىپ ۇلگىرگەنشە بولعان جوق، «اپالاپ» اڭساعان جارقىنى دا جەتكەن. نەمەرە مەن اجە شىنداپ ساعىنىسىپ قالعان ەكەن، سالعان جەردەن قۇشاقتارى ايقاسا كەتكەن. نەمەرەسىنىڭ ماڭدايىنان قۇشىرلانا يىسكەپ مەيىرى قانعان كەمپىر بايقۇستىڭ مانادان بەرگى وكپە- رەنىشى ەدەمدە تاراپ جۇرە بەرگەن دە، ەمىرەنە ەلجىرەپ، اعىنان اقتارىلىپ ءبىر- اق تۇسكەن. ءوز مارە- سارەسىمەن بولىپ ادەپكىدە بايقاماعان ەكەن، سارىعى ساباسىنا تۇسكەندە، نەمەرە ۇلىنىڭ وكشە ارتىندا تاڭدانىستى كەسكىنمەن وزدەرىنە تىگىلە قاراپ تۇرعان كەلتە شاش، ۇزىن كىرپىك بويجەتكەنگە توسىن كوزى ءتۇستى. قىزدىڭ ەرنىندەگى شيەدەي قىزىل بوياۋ مەن نايزاداي قادالعان تال- تال كىرپىكتەرىن جاتىرقاعان كارى جۇرەك وقىس ءدىر ەتىپ قالدى. ءبىراق، ونان ارى كۇپىرلىك ويعا بارۋعا قىز دا ۇلگىرتپەدى، كوستيگەن تىرناعى قىنامەن الەمىشتەنگەن، قاتتىراق ۇستاي الساڭ ۇگىتىلىپ كەتەردەي شيديگەن قولىن ۇسىنىپ ۇلگىرگەن:
- ءنايناي، سالەمەتسىز بە؟
قازيرا قىزدىڭ سىزىلعان سىپايى، سىنىق داۋسى مەن جاقىندىق تانىتقانداي جايدارى ەمەۋرىنىنەن ءبىر ءتۇرلى ىستىق ىقىلاس سەزگەندەي ىشتەي تولقىپ قالدى. «ءنايناي» دەگەن جالعىز اۋىز ءسوزى ۇركەك كوڭىل سەكەمىن بىردەن سەتىنەتىپ، كوڭىل كۇپتىلىگىنەن بىردەن سەيىلتكەندەي سەزىندى. قىزدىڭ ۇسىنعان قولىن ەپپەن ۇستاپ، بىلەزىگىنەن ءسۇيدى دە:
- ءيا، بالام، «ءتۇسى جىلىدان تۇڭىلمە» دەۋشى ەدى، ءتۇسىڭ جىلى، مىنەزىڭ سىپايى كورىنەدى، ءجونىڭدى ۇقتىرشى بالام، كىمنىڭ بالاسىسىڭ؟ اكەڭدى ايتقانىڭمەن تانىماسپىن، اتاڭ كىم دەگەن كىسى ەكەن؟
- اكەم قىزىل تاس اۋىلىنىڭ اۋىلنايى بازەن دەگەن كىسى، ەل اۋزىندا اتى بار ادام عوي، بالكىم، تانيتىن بولارسىز!؟ ال اتام ءالجاپپار دەگەن كىسى ەكەن، اتىن ەستىگەنىم بولماسا ءوزىن كورمەگەم، ەرتە قايتىس بولىپتى- قىز ەش قىسىلىپ- قىمتىرىلماي شيراق جاۋاپ قايتاردى.
- اۋىلناي دەگەنىڭنىڭ نە ەكەنىن مەن قايدان بىلەيىن، قاراعىم. ەمەۋرىنىڭە قاراعاندا، ەل بيلىگىن ۇستاعان ات ۇستىندەگى ازامات بولدى عوي؟ ە، ءىسى اق، ەلى جاق بولىپ، امان ءجۇرسىن. اتاڭ الگى «ايدالى ءبي» اتانعان ءالجاپپار بولىپ جۇرمەسىن؟
- بولسا بولار، ول جاعىن تولىق بىلمەيدى ەكەنمىن. ايتەۋىر، اكەم: «اتا- بابامىزدان بيلىك قونىپ، باق دارىعان اۋلەتپىز» دەپ ۇنەمى ايتىپ وتىرادى.
قىز اكەسىنىڭ استام ءسوزىن جاقاتپاي كوڭىلى كۇپتىلەنە قالعان قازيرا ءسال ءۇنسىز قالدى. دەسە دە، كەزىندە قولىنان سارقىتىن ىشكەن، توپ- جيىنداردا كەلەلى كەڭەس، كەمەل شەشىمى قۇلاعىنا سىڭگەن ءالجاپپارداي بىلىكتى جاندى ويلاعاندا كوڭىلى توعايىپ سالا بەردى.
- جارىقتىق، ەسەسى كەتكەنگە تەڭدىك اپەرىپ، جابىرلەنگەنگە جاق بولىپ ءادىل بيلىگىمەن كوپتىڭ كوڭىلىنەن، ەلدىڭ تورىنەن ورىن العان كىسى ەدى، شاراپاتىنىڭ ۇرپاعىنا دارىعان- دارىماعانىن كىم بىلەدى؟!...
كەمپىردىڭ ءسوزىن قىز تۇسىنە العان جوق، تۇسىنگىسى كەلىپ دەن قويعان دا جوق، ەسەسىنە، كەرى قايتۋعا اسىققان ىڭعىل تانىتىپ، ارت جاعىنا جالتاقتاپ قاراي بەردى. سول ارالىقتا بۇلاردى ىزدەگەن ءمانيا دا البارىنا جەتتى. كەلىنىنىڭ ىڭعايىنا باققان ەنە نەمەرەسىن ونان ارى اينالدىرعان جوق، كەرى قايتۋىنا رازىلىعىن بەردى.
- ويبوي، اپا، بالالارمەن بالا بوپ قايتەسىز، وناندا شايىڭىزدى ىشسەڭىزشى، سۋىپ قالماسىن،- دەپ دەپ جايقارسىعان كەلىنى دە ايالداماي كەرى بۇرىلدى. قازيرا كەلىنىنىڭ اتقالاق قيمىلىن تىم ەلەپ كەتپەدى، ونىڭ ەسەسىنە نەمەرە ۇلى مەن «اجەلەي» كىرىپ كوڭىلىن بىلق ەتكىزگەن بەيتانىس قىزدىڭ ارتىنان سۇزىلە قاراپ وتىرىپ قالدى. «زامانىڭ قالاي بولسا بوركىڭ سولاي» دەگەندەي، كوزىن اشىپ كورىپ- بىلگەنى سول بولعاسىن، بۇل كۇننىڭ جاستارىنا قانداي وكپە ارتىپ، نە كىنا تاقپاقسىڭ؟! ەسەسىنە، كىنانىڭ ۇلكەنى جورگەگىنەن تارتىپ باۋلۋعا قۇلىقسىزدانىپ بارا جاتقان وزىمىزدە شىعار!؟ اتا سالتىن ۇلكەندەر قاستەرلەپ، قادىرىنە جەتپەي جۇرگەندە جاستارعا نە سىن؟! بۇل دا بىرەۋدىڭ باسىنان قۇس ۇشىرماي الپەشتەپ وسىرگەن ارداعى، وڭ- سولىن تولىق تانىپ جەتپەگەن بۇلدىرشىندەي جاس بالاسى قوي. باۋلۋى جەتسە تەرىس كەتپەس دەيتىن كەشىرىمشىل ويدىڭ جەتەگىمەن كوڭىلىن كەڭگە سالا بەردى. قايرىلىپ شىعىپ بارا جاتقان نەمەرە ۇلى مەن بەيتانىس قىزدىڭ تۋسىرتىنان مەيىرلەنە قاراپ، ريزا بولعان بەينەدە باس شۇلعىپ قويدى. ەتسىز ارىق قولىنىڭ كازەكەيىنىڭ قالتاسىنا جۇگىرىپ، ءومىر بويى قاسىنان تاستاماي كەلە جاتقان «جانسەرىك» تۇيىنشەگىن ۋماجداي بەرگەنىن ءوزى دە سەزبەي قالدى...
  
x            x          x
     قىز «ەسىك كورىپ» قايتقان سوڭ قۇدالىقتىڭ ىرىم- جىرىمدارى باستالدى، قۇدا قۋانتىلدى، قۇدا شاقىرىلدى، قۇداعي شاقىرىلدى، شىت تارتىلدى، ءولتىرى قورجىن جۇرگىزىلدى... ءبىراق، سونىڭ بىرىندە دە قازيراعا اقىل سالعان جان بولعان جوق، اقىل سالعان بىلاي تۇرسىن، بۇيتكەلى جاتىر ەدىك دەپ ەمەكسىتكەن دە ەشكىم بولمادى. باياعى اياداي بولمەگە ءجىپسىز بايلانعان بەيشارا قۇدا- قۇداعي كۇتۋ دۇرمەگىنەن جىرىمدالىپ، وتەلگەن بىتكەن كادە- جوسىنداردان قاعىس قالا بەردى. نەمەرەسىنىڭ «قىزىق قىزمەتىنىڭ» ىشىندە بولۋدى وتىنگەن ەدى، «قان قىسىمىڭىز جوعارى، توپ جينالعان ۋ- دۋ سىزگە جاقپايدى عوي، كۇتپەگەن وقياتقا ۇشىراپ قالماس ءۇشىن وڭاشا بولعانىڭىز ءابزال!» دەپ بىلەرمەن كەلىن جايقارسىدى. جەلكەسىن قاسىپ كىبىرتىكتەگەن ۇل ءۇنسىز تۇقىرۋمدان اسپادى. ءوزىنىڭ شىنايى ءتىرى ارۋاق كەسپىرىن شىنداپ تانىعان موجا كەمپىر وكسىك اتا كۇرسىنىپ، ىشتەي ەگىلۋمەن تىندى. ءار كادە- جوسىن وتەلگەن سايىن تارامىسى ادىرايعان ەتسىز ساۋساقتارى كازەكەيىنىڭ قالتاسىنا جۇگىرىپ، تالايدان بەرى جۇرەك لۇپىلىن باعىپ جاتقان «ءتىلسىم» تۇيىنشەكتى ۋماجداۋمەن بولدى...
     ىرىم- جىرىم اتاۋلى وتەلىپ، كەلىندى بوساعا اتتاتۋداي قۇداندالىقتىڭ سوڭعى مارەسى دە جەتتى. قازيرانىڭ ۇل- كەلىنى عانا ەمەس، تۇتاس اۋىل- ايماعى توي قامىنا كىرىسىپ، ۇلكەن- كىشى تەگىس دۇبىنگەن قاربالاسقا كوشتى. سان مارتە قۇر قايتقان تارامىس قول، بۇل جولى تەر ءسىڭىپ سارعىش تارتقان اق تورعىن تۇيىنشەكتى ەكىلەنبەي الىپ شىقتى. ەنەسىنىڭ نە زاماتتان بەرى كوزگە تۇسپەي، عايىپ بولىپ كەتكەن جاقۇت كوزدى قوس كۇمىس بىلەزىگىن ايالاي ۇستاپ، تاپتەشتەي ءسۇرتىپ وتىرعانىن ءمانيانىڭ قىراعى كوزى قالت جىبەرمەدى. باقاشا ورگەن كوپ قىزىنىڭ بىرەۋىنە جۇيتكىتتىگە جورىپ، ىشتەي وكپەلى جۇرەتىن ەنەسىنىڭ جاقۇت كوزدى بىلەزىگى ءالى بار ەكەن! قايدا جاسىرىپ كەلدى ەكەن دەشى؟ جاقۇت كوزدى بىلەزىكتى كورگەن جەردەن كوزى تۇنعان ول اۋەلدە جار دەگەندەگى جالعىز كەلىنى- وزىمە تاۋە مۇرا دەيتىن ءتاتتى دامەمەن كوڭىلىن كەڭگە سالعان. كەيىن ۇشتى- كۇيدى عايىپ بولىپ كەتكەندە، تاپ ءبىر ورنى تولماس اسىلىنان ايرىلعانداي وزەگىن ءورت شالا اھ ۇرعان- دى. سۋىرتپاقتاپ سۇراعانىنا ەنە دە سىر بەرە قويماعان. مىنەكي، «كوز قۇرتىن قۇرتقان» سول پالە كوزىنە وتتاي باسىلىپ، كوڭىلىنە الاڭ كىرگىزدى.
     - اپا، نەمەنەمەن اۋرەلەنىپ جاتىرسىز؟- دەپ قىلىمسي قيىلىپ، جايىندا جۇعىپ كەتەر مەرەزى بارداي ماڭىنا جۋىمايتىن موجا كەمپىردىڭ قاسىنا ەنتەلەي جەتىپ كەلگەن. كەلىنىنە كوز قيىعىن سۇلە- سوق اۋدارعان قازيرا تازا سۇرتىلدى مە دەگەندەي بىلەزىكتى اۋدارىپ- توڭكەرىپ، بولاتى ءالسىز جانارىىمەن سىعىرايا تەسىلدى.
     - نەمەرە كەلىننىڭ قولىنا سالايىن دەپ بىلەزىكتى ءسۇرتىپ وتىرمىن. باسقا بەرەرىم جوق، تۇيتيگەن كەمپىر بولسام دا، كارى اجەمنىڭ مۇراسى ەدى دەپ كوزىمدەي كورىپ تاعىپ ءجۇرسىن. ءمانيا كەلەمەج ەتكەندەي سىقىلىقتاي كۇلدى:
     - ويبوي، اپا، قىزىق ەكەنسىز، اقىلىڭىزدان اداسقانسىز- اۋ دەيمىن. بۇل زاماننىڭ جاستارى التىننىڭ وزىنە كەكىرەلەپ قاراماي، ءىنجۋ- مارجانعا ارەڭ راۋا بولىپ جۇرگەندە، انداعى باياعىدان قالعان، قارابايىر ۇستانىڭ قولىنان شىققان دوتپيگەن بىلەزىگىڭىزگە پىسقىرىپ قارايدى دەپ وتىرمىسىز؟! ەل الدىندا كۇلكىگە قالاسىز، اۋرە بولماي- اق قويىڭىز...
كەلىنىنىڭ بەتىنە ۇركە قاراعان قازيرا كەيي ءتىل قاتتى:
- ەل الدىندا كۇلكىگە قالارداي نەمەرە كەلىننىڭ بىلەگىنە قاڭىلتىر تاققالى وتىر عوي دەپ پە ەدىڭ!؟ بىلە بىلسەڭ، بۇل ناعاشى اتامنان قالعان باعا جەتپەس اسىل مۇرا. سەندەر بار دۇنيەنى بازارداعى نارقىنا قاراپ ولشەيسىڭدەر. كەي نارسەنىڭ قادىر- قىمباتىن بازار باعالاي المايدى. مۇنى سەن قوراشسىنىپ الىمسىنباعانىڭمەن، قادىرىن تۇسىنگەن جانعا، الگىندەگى ءوزىڭ ايتقان التىن، ءىنجۋ- مارجانىڭنىڭ قاندايىنان دا قاستەرلى. ونىڭ باعالىعى جاساندى، جىلتىراقتىقتان اۋلاق شىنايىلىعىندا عانا تۇرعان جوق، عاسىر اتتاعان تاريحىندا جاتىر. اكەم جالشى سالىپ، قوسشى ۇستاعان باردام ادام. مەنى سول كەزدەگى ەلدىڭ سالتى بويىنشا ون التىعا ەركىن تولماستان وسى بوساعانى اتتاتتى. ۇزاتىلاردا ناعاشى جۇرتىما تانىسا باردىم، قايتاردا قالاعانىڭدى ال دەپ بايەك بولعان ناعاشى اتام مەن ناعاشى اپاما اكەمنىڭ: «ناعاشى اتاڭ التاي بەتىندە اتى بار شىلىڭگىر ۇستا، شارۋا- بۇيىمتايىڭدى سۇراسا، جات جۇرتقا كەتىپ بارامىن، ساعىنعاندا كوزىڭىزدەي كورىپ تاعىپ جۇرەيىن، قولىڭىزدىڭ تابى قالعان ءبىر تۇيمە بەرسەڭىز بولعانى، ونان وزگەنىڭ كەرەگى جوق» دەگەن ۇيرەتىندىسىن ايتتىم. بەتىمە بايىپپەن قاراپ باسىن يزەگەن ناعاشى اتام ناعاشى اپاما بۇرىلىپ:
- جيەنىڭ زاتتى بولعان ەكەن، اللا الدىنان وڭعارسىن! رازى- قوش قىپ اتتاندىر!- دەدى. ناعاشى اپام ىركىلگەن جوق، ساندىعىن اشىپ جىبەرىپ وسى بىلەزىكتى الىپ شىقتى دا، ساۋساعىنداعى قۇس مۇرىن جۇزىگىن سۋىرىپ الىپ قوسا ۇسىندى:
- مىناۋ ناعاشى اتاڭنىڭ نەمەرە قىزعا ارناپ سوعىپ تىقتىرىپ قويعانى ەدى، قارتايعاندىكى مە، قولىنا قالتاق ءبىتىپ، كوزىنە شىمىلدىق ورناپ ۇستالىقتان قالىپ بارادى. كەۋدەسىندە جانى وتىرسا، نەمەرە قىزعا ەندىگى جىلعا دەيىن بىردەڭە ىلەكەرلەپ بەرەر. ال مىنا جۇزىك ءوز بەرگەنىم، وسى ەكەۋىن كوزىمىزدەي كورىپ تاعىپ ءجۇر. جۇتقا شالدىعىپ جۇتايتىن مال ەمەس، جەتى جۇت جۇرسە دە قاسىڭدا قالادى. باسىڭا اۋىر كۇن تۋىپ، جانىڭ قىسىلسا ەس قاتادى. دۇنيەنىڭ نارقىن تانيتىن تۇپكىش اكەڭ ءجون سىلتەپ وتىرعان شىعار! بوتەن بىرەۋ بولسا، ات- اتان بەرىپ قالاسا دا الا الماس ەدى، جيەننىڭ مەسەلدەسىن قايتارۋعا قايتىپ ءداتىمىز بارسىن؟- دەپ ءسوزىنىڭ سوڭىن ازىلگە اينالدىردى. اتتانارعا كەلگەندە ناعاشى اتام قوياردا قويماي قاسقا قۇناننىڭ شىلبىرىن قولىما ۇستاتتى دا، كەكىلىمنەن سيپاپ تۇرىپ:
- ناعاشى جۇرتى سىعان ەكەن، جالعىز تۇيمەمەن الداپ جولعا سالىپتى دەگەن دوس- دۇسپاننىڭ تاباسىنا قالىپ جۇرمەيىك. سىرتى تۇك، ءىشى بوق، بۇگىن بار دا ەرتەڭ جوق ءبىر تاي بولسا دا قولىڭ قارايىپ بارسىن. ات مىنگىزىپ، اتان جەتەلەتۋگە كۇيىمىز جەتپەي وتىرعان جوق، ءوز قالاۋىڭا جىعىلدىق. ە، بالام، ءدال قازىر ۇيىرلەپ جىلقى ايداتسام دا ەرتەڭگى تىرلىگىڭە تاۋسىلماس ۇنەم بولمايدى. «باتالى قۇل ارىماس» دەيدى ەكەن، باتامدى بەردىم. بارعان جەرىڭە بالداي باتىپ، سۋداي ءسىڭ، ۇلكەن- كىشىگە بىردەي مەيرىمدى بول، قاراعىم. «سيعا سي، سىراعا بال» ءار كىمنىڭ قولىنان كەلەدى، جات- جاقىنعا تەڭ كەشىرىمشىل بول. «ات اتاندىرىپ، سۇيەك سىندىرۋ» اقىلدىڭ كەندەلىگى، مال- دۇنيەدەن كەندەلىك ايىپ ەمەس، ءبىر قالىپتا تۇرار دۇنيە جوق، تولادى دا سولادى، اقىلدان كەندە بولساڭ ماڭگى قارىعىڭ اشىلمايدى. وسى ايتقاندارىم ەسىڭدە بولسىن، بالام. ال، ەندى، اتتانا عوي، جولىڭدى اللا وڭعارسىن!- دەپ اعىنان اقتارىلدى. سوسىن، ناعاشى اپام ەكەۋى ماڭدايىمنان كەزەك يىسكەپ، اق جول تىلەپ اتتاندىرىپ سالدى.
سونان بەرى دە جەتپىس جىلدىڭ ءجۇزى بولايىن دەپتى. توي- تومالاققا بارعاندا، قىدىرا شىققاندا قولعا سالىپ قىرلانعانىم بولماسا، جايىن كەزدە كوز قاراشىعىمداي ايالاپ، ساندىق تۇبىندە ساقتاپ كەلدىم. جوقشىلىقتى دا، توقشىلىقتى دا باستان وتكەردىك. ۇرەرگە ءيتىمىز، سىعارعا ءبيتىمىز قالماي، كىسى قولىنا تەلمەڭدەگەن كۇنىمىز دە بولدى. ءبىراق، ەشكىمگە كوز ساتىپ، الاقان جايعامىز جوق، ماڭداي تەرىمىزدى ساۋىپ ءولجال تاپتىق. قانشاما قينالىپ- قىسىلساق تا، ساندىق تۇبىندە جاتقان جۇزىك پەن بىلەزىكتى الىپ شىعا قويعامىز جوق، الداعى باسىمىزعا ءتۇسۋى ىقتيمال مۇنان دا اۋىر كۇندەرگە ىرىكتىك. نە ءبىر تارىعىپ- تالىققان كەزدەرىمىزدە، «قاپ تۇبىندەگى قازىنا» ەسىمىزگە ءتۇستى بولدى، يىعىمىزدان باسقان ماسىل جەڭىلدەپ، ەڭسەمىز كوتەرىلىپ قالاتىن. ءسويتىپ، ول ءبىزدىڭ ءۇمىتىمىزدى ەرتەڭگە جالعار الدانىشىمىز، وزەگىمىز تالىقسىسا جالعار رۋحاني ازىعىمىزعا اينالدى. سويتە- سويتە ءجۇرىپ، اقىرى كەڭ كوسىلەر كۇندەرگە دە جەتتىك... قوس مۇرىن جۇزىكتى وسى بوساعانى اتتاعان كۇنى ءوز قولىڭا سالعامىن. ەندى مىنا بىلەزىكتى نەمەرە كەلىننىڭ قولىنا سالعالى وتىرمىن.
ءمانيانىڭ كوڭىلى ءبىر سۋىپ، ءبىر ىسىدى. جار دەگەندەگى جالعىز كەلىنى بولا تۇرا جىلىكتڭ مايلى باسىنا يە بولا الماعانىنا كوڭىلى سۋىسا، ال ونىڭ وزگە ەمەس، ءوز كەلىنىنە ساۋعاعا ۇسىنىلارىن ويلاعاندا جان دۇنيەسى جادىراپ سالا بەردى. الگىندەگى اۋەنىنەن جالت ەتىپ:
- مەنىكى، انشەيىن، وسى كۇنگى جاستاردىڭ كونەدەن قالعان مۇرالارىمىزعا مۇرىن شۇيىرە قاراپ، زامانى وتكەن جاراقسىز دەپ تەرىس اينالاتىنىن ەمەكسىتكەن عوي،- دەپ جايماشۋاقتاي سالدى. ەنەنىڭ تالايدان قالتاسىنا بۇعىپ، كۇلىمسى تەر يسىنە تۇنشىققان تۇيىنشەگى شەشىلدى، ايتىلماي كوكەيىندە ساقتالىپ كەلگەن سىرى دا اقتارىلدى، ال كەلىنىنىڭ كوڭىلىندەگى تۇيىنشەك شەشىلمەي، شيە كۇيى قالىپ قويدى.
الىس- جۋىق اعايىندى اسىقتىرىپ، تۋىس- تۋعاندى جىنىكتىرگەن ءدۇبىرلى توي دا جەتىپ ۇلگىردى. جاڭعىرعان، جامالىپ- جاسقالعان كادەلەر بىرىنەن سوڭ ءبىرى وتەلىپ جاتتى. كەزەك بەتاشارعا جەتتى، كەلىننىڭ كەۋدەسى بولىمسىز ءيىلىپ، سالەم جورالعىسى وتەلگەن سايىن اتا- ەنە، قايناعا- ابىسىندارىنىڭ ەزۋىنەن كوپىرە ەنشى ءبولىنىپ، اق جارما تىلەكتەر قارشا بورادى. «ەنەسىنە ءبىر سالەم!» دەگەن ءۇن ساڭق ەتكەندە، الدى- ارتىنا قاراماي ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ، جۇگىرە جەتكەن ءمانيا كەلىنىنىڭ بەتىنەن مەيىرلەنە يىسكەپ تۇرىپ، موينىنا ءبىريلانت القا سالدى. ونىڭ ءمايپاز قيمىلى اياقتاپ، ارتىنا بۇرىلعاندا، الدە كىمدەردىڭ دەمەۋىمەن ورنىنان ازەر تۇرەگەلىپ، تاياعىنا سۇيەنىپ قيرالاڭداعان قازيرا دا جەتكەن ەدى. بەس باتتام كىر تۇتىپ، اۋەلگى اق ءتۇسى ارەڭ ايىرىلارداي قارا قوشقىلدانعان تۇيىنشەكتى قالتىلداعان قول شەشىپ بولعانشا، ىشىنەن نە شىعارىن بىلۋگە ىنتىعىپ نەمەرە ۇل- كەلىننىڭ عانا ەمەس، القا- قوتان قورشاعان اعايىن- تۋىستىڭ دا سابىرى سارقىلدى.
- ءبىسىمىللا، مەنىڭ قولىم ەمەس، ۇلكەندەردىڭ قولى. جاراتقان ۇزاق عۇمىر بەرىپ، جاعىڭ تۇسكەنشە جاماندىق كورسەتپەسىن! باي- باقىتتى بولىپ، قوساعىڭمەن قوسا اعار، قاراعىم! ناعاشى اتامنان قالعان مۇرا ەدى، تارعالاڭ كۇن، تار زاماننىڭ وزىندە ات- اتانعا ايىرباستاۋعا قيماي ايالاپ ساقتاپ كەلىپ ەدىم. نەمەرە سۇيگىزىپ، بوي تۇمارداي ارداقتاعان اتا مۇرامدى نەمەرە كەلىنگە بۇيىرتقان اللاعا رازىمىن. كۇنى بۇگىن كوزىم جۇمىلسا دا ارمانىم جوق- دەپ اعىنان اقتارىلعان كارى ەنە، جاقۇت كوزدى بىلەزىگىن ناراۋلانا ازەر ۇسىنعان جاس كەلىننىڭ قولىنا ماڭعازدانا تۇرىپ اسىقپاي سالدى. سوسىن، بەلىن شاماسى جەتكەنشە جازىپ، بار دارمەنىمەن جوعارى ۇمسىنىپ، نەمەرە كەلىنىنىڭ ماڭدايىنان سۇيە قويماققا اۋزىن الا ۇشتى، ءبىراق «جاقتىرتپاعان ساسىق دەمنەن» جيرەنگەن قىز تىجىرىنا شالقايىپ، كەكجەڭ ەتىپ قالعاندا، بايقۇس كەمپىردىڭ ەرنى قۇر اۋا قارماپ، جول ورتادان قايتتى. جورالعىسىن وتەپ بولعان كارى ەنە كەرى بۇرىلا بەرگەندە، بىلەزىگىنە كۇتپەگەن جەردەن كيىلە كەتكەن كونە بىلەزىككە ءبۇيى كورگەننەن بەتەر ۇركە قاراعان جاس كەلىن كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن قولىنان سۋىرىپ الدى دا، مانادان مۇنىڭ ىڭعىلىن باعىپ، ىڭعايسىز كۇيدە تۇرعان جارقىننىڭ قولىنا ۇستاتا بەردى. بوگدە كوزگە شاندىرماۋعا تىرىسقان جارقىن دا جىلدام ءىلىپ الىپ، جانقالتاسىنا سۇڭگىتىپ جىبەردى.
توي تاراپ، توپىر اياقتاعان كۇنى، شەشەسىن وڭاشاعا شاقىرعان جارقىن جانقالتاسىنان بىلەزىكتى الىپ شىعىپ:
- شەشە، مىنانى قايتەم؟ ءجامىش جاراتپايدى ەكەن، اپامنىڭ وزىنە قايتارىپ بەرەيىن دەسەم، رەنجيمە دەپ قورىنىپ تۇرمىن،- دەپ جەلكەسىن قاسي بەردى. ۇلىنىڭ قولىنان بىلەزىكتى جۇلىپ العان ءمانيا، الدە كىم باسباعىپ اڭدىپ تۇرعانداي اينالانى ساقسىنا شولىپ تۇرىپ:
- ۇيباي- اۋ، ۇيتسەڭ ۇياتتىڭ ۇلكەنى ەمەس پە! اپاڭ ءبىلىپ قويسا رەنجيدى. كەلىنگە ايتىپ قوي، وقيات سۇراي قالسا، تىعىپ قويدىم دەي سالسىن. مۇنى مەن جايعايىن،- دەپ سىبىر ەتتى.
قيامەت قىسىلىستان قۇتىلعانداي كەڭىپ سالا بەرگەن جارقىن جايىنا كەتتى. بىلەزىكتى جىپ ەتكىزىپ قالتاسىنا جۇيتكىتكەن ءمانيا ادىمداي باسىپ ۇيگە جونەلدى. ۇيدە ەنەسى مەن كۇيەۋىنەن باسقا ەشكىم جوعىنا قاراماي قاراداي قۋىستانىپ، مىسىق تابانداي اڭدىپ باسىپ بولمەسىنە ەندى دە، بىلەزىكتى اپىل- قۇپىل ءبىر شارشى شۇپەرەككە ءتۇيىپ ساندىقتىڭ تۇبىنە ءسۇڭگىتتى.
ءسويتىپ، عاسىر اتتاعان جاقۇت كوزدى بىلەزىك تۇيىنشەكتەن شىعىپ تۇيىنشەككە ءتۇستى. ەندى ونىڭ قاشان شەشىلەرىن كىم ءبىلسىن؟! ازۋىنان ازسا دا اقىلىنان جازا قويماعان كارى ەنە كوكجيەگىن سوككەن اراداعى تۇسىنبەستىكتەن تۇيىلگەن كوڭىل تۇيىنشەگى، جاڭا تۇيىنشەكپەن قوسا تاعى شيەلەنىپ جۇرمەسە يگى ەدى!!!  

ءسىز تىركەلگەننەن كەيىن جاۋاپ جازا الاسىز تىركەلۋ | تىزىمدەلىڭىز


Archiver|قولفون نۇسقاسى|新疆作家哈文网
Powered by Discuz! X2.5(NurQut Team)© 2001-2011 Comsenz Inc. For www.xjzjxh.com
جوعارى جاق